Баланы дұрыс мақтай білу

Бала өзінің әрбір жақсы әрекетіне мақтау күтеді. Бұл – заңды. Біз реті келсе мақтаймыз, реті келмесе мән бермей жатамыз. Мақтаған дұрыс. Бірақ оның да өз реті мен тәртібі бар екен.


Психологтар баланы мақтаудың өз ережесін анықтады. Олар:

• нақты бір істі ғана мақтау керек, сонымен қатар жетістіктерін назарсыз қалдыруға болмайды;
• мақтау шартсыз болуы тиіс, яғни мақтап келе жатып «бірақ» деп өзіңіздің шартыңызды айтушы болмаңыз;
• мақтаған кезде (ұрысқан кезде) баланың жеке іс-әрекетіне қатысты ғана сөз қозғау керек.

 ​Ересек болсын, бала болсын, кез келген адам өзінің жақсы іс-әрекетінің мойындалғанын қалайды. Мақтау сөздер адамға күш-қуат беріп, жаңа істерге жетелеуге көмектеседі. Мектеп жасына дейінгі балаға баға қоймайды, жалақы төлемейді. Сондықтан ол үшін ата-анасының мақтауы – оның жақсы әрекетінің негізгі «бағасы». Баласына жақсылық тілейтін әрбір ата-ана баласын қолдап-қолпаштап отыруы керек. Баласының өзіне сенімді, өмірді жақсы көріп өсуіне жағдай жасау керек. Алайда кейбір ата-ана баланы қалай мақтау керегін біле бермейді. «Артық қыламыз деп, тыртық қылып алмау» үшін не істеу керек?

1. Баланы нақты ісі үшін ғана мақтаңыз. Мақтаған кезде, бала нені жақсы істегенін және не үшін ол жақсы іс болып саналатынын түсінетіндей болу керек. Мысалы, егер оның жақсы суреті үшін мақтасаңыз, «мына күннің суретін қандай әдемі салғансың! Мына торғайың тура шығыпты» деп нақты не үшін мақтап отырғаныңызды білдірген жөн. «Жарайсың! Нағыз суретшісің» деген жалпылама сөздерден қашыңыз.

2. Мақтаумен бірге балаға жылы жүз танытып, күлген, құшақтаған, сүйген дұрыс. Сәбиіңіз сіздің одан «құтылуы» үшін мақтап тұрмағаныңызды, оның іс-әрекетіне шынайы қуанып тұрғаныңызды сезіну керек. Психологтар баланы күніне кем дегенде төрт рет құшақтап, сүю керегін айтады.

3. Баланы басқалармен салыстырмаңыз. Баланы даттаған кезде де, мақтаған кезде де «ананың баласын қарашы» деген салыстырулардан мүлдем аулақ болу керек. Оны біреуден артық көрсетіп мақтау арқылы, сіз оны менмен етіп тәрбиелеуіңіз мүмкін.

4. Ұсақ-түйектің бәріне бола мақтаудың қажеті жоқ. Онда мақтауыңыздың құны түсіп кетеді. Кез келген нәрсеге мақтай берсеңіз, кейін бала әр қимылы мен әр сөзіне мақтау күтетін болады. Олай істей беру мүмкін емес. Сондықтан мақтамай қалсаңыз, тағы ренжіп, түсінбей қалуы мүмкін.

5. Мақтаған кезде баланың сол іске салған еңбегі мен жұмсаған күшіне назар аударуға тырысыңыз. Оның табиғи дарынынан гөрі (күші, икемділігі), біраз күш жұмсаған жетістіктеріне мән беріп, соларды ерекше атап өтуге тырысыңыз. Егер тырысып, беріспей жүрсе де, оны бір мақтап қоюға болады.

6. Балаға «сенен үлкен суретші, биші, әнші, спортшы шығады» деп уәде берудің қажеті жоқ. Болашақта осы сөздеріңіз іске аспай қалса, оның қаншалықты қаймығатынын ойлаңыз. Сондықтан әр сөзге мән беру маңызды. Бірақ бұл «Сенің қабілетің аз, жетістікке жете алмайсың» деп айту керек деген сөз емес.

7. Егер баланың қандай бір жетістігін мақтаған болсаңыз, біраз уақыт өткеннен кейін, ол жетістігінің соншалықты үлкен болмағанын, ол одан да үлкенірек жетістіктерге жете алатынын есіне салудың қажеті жоқ.

 

0
түсініктер
Үш жастағы балада болатын дағдарыс
Қарау
Мейірімді бала тәрбиелеудің 11 жолы
Қарау
Баланың агрессиясы
Тістелеу, ұрып-соғу, төбелес 2 мен 4 жас аралығындағы көптеген балалардың өзінің ішіндегі күйін білдіретін бір-бірімен қарым-қатынас формасы болып табылады. «Мен ашуланып тұрмын», «Мен мынаны қалаймын». Өзінің өтініші мен тілегін басқаша жеткізе білмейтін олар жұдырық пен кішкентай тістерінің көмегіне жүгінеді
Қарау
Екінші бала
Қарау
Балаңызды шексіз бақытқа бөлейтін он әрекет... 
Қарау
Балаларды дауыс көтеріп тәрбиелеу денсаулыққа зиян 
Қарау
Тәрбиеге әсер беретін нәрсе: баланы жан-жақты білу
Қарау